Cennetül Mualla

Konum ve Boyut

Cennetül Mualla, Mescid-i Haram‘ın yaklaşık bir kilometre kuzeyinde, arka tarafında, el-Hacun Dağı’nın eteklerinde yer almaktadır. Mescid-i Cin ve Mescid-i Şecere‘nin yakınındadır.

Mezarlık, bir cadde veya üst geçit olarak onu iki bölüme ayıran Al-Hujoon Caddesi’nin (Arapça: شارع الحجون) her iki tarafında yer almaktadır. Ziyaretçiler ana kapıdan girdikten sonra kendilerini mezarlığın eski bölümünde bulurlar. Bu bölümden geçtikten sonra küçük bir yeraltı geçidi mezarlığın daha yeni bölümüne ulaşır. Bu yeraltı geçidi, bölünmüş üst geçit yolunun altında inşa edilmiştir.

Mezarlık 100.000 metrekarelik bir alanı kaplamaktadır. Mezarlık genişledikçe, ek alan yaratmak için Hucun Dağı kazılır.

İsimler

Mezarlık Mekke halkı tarafından çeşitli isimlerle bilinmektedir:

1. Cennetül Mualla (جنت المعلاة): “En Yüce Cennet” anlamına gelen Cennet, adını yüksek statüsünden ve konumundan alır.
2. Maqbarahal-Mualla (مقبرة المعلاة): “En Yüce Mezarlık” anlamına gelir ve bir mezarlık olarak yüce statüsü vurgulanır.
3. Maqbarah Mekke-i Mukkarame (مقبرة مكة المكرمة): Kutsanmış şehirdeki ana mezarlık olması nedeniyle Mekke’den sonra adlandırılmıştır.
4. Maqbarah Bani Hashim (مقبرة بني هاشم): Saygın Beni Haşim kabilesine ait mezarların varlığını kabul eder.
5. Maqbarah Quraysh (مقبرة قريش): Burada gömülü olan soylu Kureyş kabilesi üyelerinin mezarlarını tanır.
6. Maqbarah Hujun (مقبرة حجون): Hucun Dağı’nın eteklerindeki konumu nedeniyle.

Cennetül Mualla’nın Faziletleri

Medine’deki Cennetül Baki ‘den sonra Cennetül Mualla, Müslümanlar için en önemli ikinci mezarlık olarak kabul edilir. Mekke’deki en eski mezarlıklardan biridir ve İslam öncesi dönemlere kadar uzanmaktadır.

Müsned-i Bezzar’da Peygamber Efendimiz’in (s.a.a) burayı ‘mübarek bir mezarlık’ olarak övdüğü ve 70.000 kişinin buradan diriltilip hesaba çekilmeden cennete gireceğini belirttiği rivayet edilmiştir. Her biri 70.000 kişi için şefaat edecekti. Ebubekir bu kişilerin kim olduğunu sorduğunda, Peygamberimiz ( sav) ‘yabancılar’ diye cevap verdi. Bu, Mekke’de vefat eden birçok hacıya ya da orada defnedilen ve birçoğu İslam’ı ilk benimseyenler arasında yer alan ve Mekke’de İslam’ın ilk günlerindeki sıkıntılara katlanan sahabelere atıfta bulunuyor olabilir. Bunların arasında İslam’ın ilk şehitleri Yasir ibn Ammar ve annesi Summaya L de vardır.

Kadı Iyad’ın Şerhu’ş-Şifa adlı eserinde Peygamberimizin (s.a.a) şöyle buyurduğu rivayet edilmektedir:

Mekke ve Medine’deki Hucun ve Bakî’ mezarlıkları kenarlarından alınıp cennete serpilir. Şüphesiz ben, onların içinde ölen kimseye şefaat ederim.

9. yüzyılda yaşamış Mekkeli bir tarihçi olan El Ezrakî, dedesinin şöyle dediğini rivayet etmiştir:

Tüm uzunluğu boyunca Kâbe ile aynı hizada olan mezarlık vadisi dışında Mekke’de doğrudan Kâbe’ye bakan herhangi bir vadi olduğunu bilmiyoruz.

Cennetül Mualla’daki Önemli Mezarlar

Hatice bint Hüveylid

Cennetü’l Mualla’daki en önemli mezar, Peygamberimizin eşi Hatice bint Huveylid’in mezarıdır.

Mezarın orijinalinde 8. yüzyıla (MS 14. yüzyıl) tarihlenen yüksek bir kubbe bulunmaktadır. Daha sonra, mezarın üzerine büyük kubbeli bir türbe diken ve bir türbedar atayan Kanuni Sultan Süleyman tarafından Hicri 950 (Miladi 1543-44) yılında yıktırılmış ve yeniden inşa ettirilmiştir. Anıt mezar Mısır tarzında inşa edilmiştir ve yüksek bir kubbeye sahiptir.

Hicri 1296’da (Miladi 1879) Hicaz’da görevli bir Osmanlı memuru olan Eyüp Sabri Paşa, Hatice’nin kabrinin onarımdan geçtiğini bildirmiştir. Mekke halkının her ay ölenler için dua etmek ve Mevlid toplantılarına katılmak üzere Cennetü’l Mualla’yı ziyaret ettiğinden bahsetti.

Kasım bin Muhammed ve Abdullah binMuhammed

Kasım ibn Muhammed, Peygamber Muhammed (sav) ve Hatice bint Huveylid ‘ in en büyük oğluydu. MS 598’de (24 MH) doğmuş ve MS 601’de (21 MH), babasının MS 609’da peygamberliğinin başlamasından önce, üç yaşındayken vefat etmiştir. Annesi Seyyidetuna Hatice’nin yanına defnedilmiştir.

Muhammed (sav) ve Hatice’nin en küçük çocuğu olan Abdullah ibn Muhammed I de Cennetül Mualla’ya defnedilmiştir. MS 611 yılında doğmuş ve MS 615 yılında, dört yaşındayken vefat etmiştir. Peygamberimiz ona kendi babasının adını verdi. El-Tahir (Saf) ve El-Tayyib (İyi) olarak bilinirdi.

Abdul Muttalib

Abdül Muttalib, Peygamber Muhammed’in (s.a.a) dedesiydi. Kureyş kabilesinin saygın bir lideri ve Mekke’deki Kâbe’nin muhafızıydı. Peygamber Muhammed’e (s.a.a) çocukluğu boyunca bakması ve onu korumasıyla tanınan bu kişi, Mekke’de İslam’ın erken tarihinde çok önemli bir rol oynamıştır. Zemzem kuyusunun yeniden keşfedilmesindeki rolüyle de tanınmıştır. MS 497 yılında doğmuş ve MS 578 yılında 80/81 yaşında vefat etmiştir.

Ebu Talib bin Abdulmüttalib

Muhammed’in (s.a.a) amcası Ebu Talib ibn Abdulmüttalib de Cennetül Mualla’ya defnedilmiştir. Peygamber’in (s.a.a) hayatında önemli bir rol oynamış, İslam’ın ilk yıllarında koruma ve destek sağlamıştır. MS 535 yılında doğmuş ve MS 619 yılında 83/84 yaşında, Peygamber’in (s.a.a) misyonunun başlamasından yaklaşık 10 yıl sonra vefat etmiştir. Vefatı, Hüzün Yılı olarak bilinen yılda, Seyyidetuna Hatice’nin vefatından sadece bir ay önce gerçekleşti.

Ebu Talib ve Hatice, daha sonra Müslümanların ana mezarlığı haline gelecek olan Medine’deki Cennetül Baki’nin kurulmasından önce Cennetül Mualla’ya defnedilen son önemli şahsiyetler arasındadır.

Peygamber Efendimizin Ataları

Peygamber Muhammed’in (s.a.a) Kusayy ibn Kilab, Abd Menaf ibn Kusayy ve Haşim gibi büyük dedeleri de Cennetül Mualla’ya defnedilmiştir.

Abd-al Rahman bin Ebu Bakir

Abd-al Rahman bin Ebu Bakr, İslam’ın ilk Halifesi Ebu Bakir’ın oğlu ve Seyyidatuna Aişe M‘nin kardeşiydi. İslam tarihinin erken dönemlerinde, özellikle de babasının halifeliği ve ardından Ömer bin Hattab’ın liderliği sırasında önemli roller oynamıştır. Seçkin bir savaşçı olarak tanınmış, çeşitli askeri seferlere katılarak Müslüman toplumunun genişlemesine ve yönetimine katkıda bulunmuştur. Hicri 55 (Miladi 675) yılında yetmişli yaşlarındayken vefat etmiştir.

Seyyidetuna Hatice’nin türbesine giden yol üzerinde 99 numara ile işaretlenmiş bir mezar bulunmaktadır.

Esma bint Ebu Bekir

Esma bint Ebu Bekir, Ebu Bekir’in kızı ve Seyyidetuna Aişe’nin kız kardeşiydi. Bilgeliği ve dindarlığıyla tanınırdı. Az-Zübeyr bin Al-Awwam I ile evliydi ve birlikte erken dönem Müslüman toplumunda aktif roller oynadılar. Hicri 76 (Miladi 695) yılında 100 yaşındayken vefat etti.

Mezar, mezarlığın güney bölümünde, 29 numara ile işaretlenmiş olan oğlu Abdullah bin Zübeyr’in mezarının karşısında yer almaktadır.

Abdullah bin Zübeyr

Abdullah bin Zübeyr, erken dönem İslam tarihinde dindarlığı ve liderliğiyle tanınan önemli bir figürdü. Peygamber tarafından cennetle müjdelenen on sahabeden biri olan Zübeyr bin Avvam I ile Esma bint Ebu Bekir’in oğludur. Emevi Halifeliğine muhalefeti ve Arap Yarımadası’nda bağımsız bir halifelik kurmasıyla hatırlanır. Hicri 73 (Miladi 692) yılında 68 yaşında vefat etmiştir.

Mezarlıktaki 29 numaralı mezar, mezarlığın güney bölümünde yer almaktadır. Annesi Esma bint Ebubekir’in mezarının karşısındadır.

Attab ibn Asid

Attab ibn Asid, Benu Ümeyye kabilesinin bir üyesiydi. Liderlik vasıflarıyla tanınmış ve İslam öncesi dönemlerde Kureyş kabilesinin işlerinde rol oynamıştır. Mekke’nin Müslümanlar tarafından fethedilmesinin ardından İslam’ı kabul etti. Genç yaşına rağmen, Hicri 8 (Miladi 630) yılında, henüz 18 yaşındayken Peygamber Muhammed tarafından Mekke valisi olarak atanmıştır. Hicri 12 (Miladi 634) veya Miladi 23 (Miladi 644) yılında ölmüştür.

Bilginler ve Dindarlar

Cennetül Mualla sadece Peygamber Efendimiz’in (s.a.a) ailesi ve ashabının değil, aynı zamanda tarih boyunca pek çok Tabiin ve Tebe-i Tabiin’in, alimlerin ve salih kişilerin de ebedi istirahatgahıdır.

Mezarların Yıkılması

Suudilerin 1925 yılında Mekke’yi fethetmesinin ardından Abdülaziz bin Suud, Medine’deki Cennetül Baki’nin yıkılmasının ardından Cennetül Mualla’daki tüm türbelerin yıkılmasını emretti. Mezar taşları 1926 yılında kaldırılmış ve bu durum Müslüman dünyasında öfkeye neden olmuştur. Bugün mezarlıkta mezar ya da mezar taşı bulunmamaktadır.

Cennetül Mualla Nasıl Ziyaret Edilir

Cennetül Mualla, Mescid-i Haram‘a yürüme mesafesinde yer almaktadır. Zaten Mescid-i Haram’ın içindeyseniz, camiden Merve Kapısı’ndan çıkın. Alternatif olarak, caminin ön tarafından saat kulesinin yanından başlıyorsanız, Mescid-i Haram’ın ve mescidin sol tarafınızda kalmasını sağlayarak caminin arkasına doğru yürüyün. Bir üst geçide ulaşana kadar sağınızda olması gereken Muhammed Peygamber’in Doğum Yeri ‘ni geçerek düz yürümeye devam edin. Üst geçidin altından yürüyün ve her iki tarafı dükkanlarla kaplı yolda düz devam edin. Önce Mescid-i Şecere ‘yi, ardından da Mescid-i Cin‘i geçeceksiniz. Sonunda, bir çevre yoluna rastlayacaksınız ve Cennetül Mualla sol tarafınızda olacak. Yürüyüş, Mescid-i Haram’ın hangi tarafından başladığınıza bağlı olarak 10-15 dakika sürecektir.

Alternatif olarak, Mescid-i Haram yakınından taksiye binebilirsiniz. Taksi ücreti 10 ila 15 riyal arasında değişmeli ve yoğun dönemlerde biraz daha yüksek olabilir. Lütfen taksinin yol düzeni nedeniyle daha uzun bir rota izlemesi gerekeceğini, çünkü Mescid-i Haram’ı yürürken olduğu gibi kesemeyeceğini unutmayın. Bununla birlikte, yolculuk 10 dakikadan az sürmelidir.

Mezarlığa sadece erkekler girebilir; kadınların girmesi kesinlikle yasaktır. Kadınlar mezarlığa bakan yoldan mezarları ayakta görebilirler.

Fotoğraf Galerisi

Harita